به گزارش روابط عمومی رادیو معارف، برنامه «نقد و نظر» رادیو معارف در بخشی با حضور رسول محمدزاده، از تدوین‌كنندگان طرح جدید آموزش قرآن، و رضا نباتی، از صاحب‌نظران این حوزه، به بررسی چالش‌ها، مبانی و رویكردهای آموزش قرآن در پایه اول ابتدایی پرداخت. محور اصلی این گفت‌وگو، بررسی نسبت میان آموزش مهارت روخوانی، فهم مفاهیم قرآنی و تحقق اهداف تربیتی و هدایتی قرآن در نظام آموزشی كشور بود.

در این گفت‌وگو، دو كارشناس با تكیه بر دیدگاه‌های متفاوت خود، درباره ضرورت بازنگری در شیوه‌های آموزش قرآن، محتوای كتاب‌های درسی و نحوه ارتباط دانش‌آموزان با آیات قرآن بحث كردند.

محمدزاده: آموزش قرآن نباید به مهارت روخوانی محدود شود

رسول محمدزاده با اشاره به ضرورت بازنگری در شیوه‌های آموزش قرآن در مدارس، معتقد است كه روش‌های پیشین نتوانسته‌اند به‌طور كامل دانش‌آموزان را به سطح مطلوبی از سواد قرآنی و درك مفاهیم قرآن برسانند. از نگاه وی، صرف توانایی خواندن آیات، بدون توجه به معنا و پیام آن‌ها، برای تحقق اهداف آموزش قرآن كافی نیست.

وی با اشاره به بررسی‌های كارشناسی و نشست‌های تخصصی برگزارشده درباره كتاب‌های درسی، بر این نكته تأكید می‌كند كه اصلاح روش‌های آموزش قرآن باید از بازنگری در مبانی و اهداف آغاز شود. به اعتقاد او، لازم است میان آموزش مهارت‌های فنی و هدف اصلی تعلیم قرآن، یعنی هدایت و تربیت انسان، ارتباطی معنادار برقرار شود.

محمدزاده با اشاره به سیره پیامبر اسلام(ص) در ابلاغ و تعلیم قرآن، بر ضرورت توجه به نیازهای مخاطبان و شرایط اجتماعی در فرایند آموزش تأكید دارد. از دیدگاه وی، قرآن از آغاز نزول، صرفاً متنی برای تمرین خواندن نبود، بلكه پیام الهی برای هدایت انسان‌ها و اصلاح زندگی فردی و اجتماعی آنان به شمار می‌رفت.

بر همین اساس، وی معتقد است آموزش قرآن به كودكان نیز باید به‌گونه‌ای طراحی شود كه دانش‌آموز از همان مراحل نخست، با پیام‌ها و مفاهیم هدایتی قرآن ارتباط برقرار كند و یادگیری این كتاب آسمانی را فراتر از كسب یك مهارت فنی تجربه كند.

در این رویكرد، روخوانی جایگاه خود را دارد، اما نباید به هدف نهایی آموزش تبدیل شود. هدف آن است كه مهارت خواندن، زمینه‌ای برای انس بیشتر با قرآن، فهم پیام‌های آن و بهره‌گیری از آموزه‌های قرآنی در زندگی باشد.

نباتی: روخوانی، یكی از پایه‌های اصلی آموزش قرآن است

در مقابل، رضا نباتی با تأكید بر ضرورت توجه به مبانی و اسناد بالادستی آموزش قرآن، معتقد است كه نقد و اصلاح كتاب‌های درسی باید با در نظر گرفتن اهداف مصوب نظام آموزشی صورت گیرد. وی با اشاره به سیاست‌های كلان و برنامه‌های رسمی آموزش قرآن، بر اهمیت تقویت روخوانی روان و فهم مفاهیم قرآنی در كنار یكدیگر تأكید می‌كند.

از نگاه نباتی، مسئله اصلی این نیست كه آموزش قرآن صرفاً به روخوانی محدود شود؛ بلكه باید میان مهارت خواندن و فهم قرآن پیوند برقرار كرد. با این حال، او حذف یا كم‌رنگ شدن آموزش مستقیم روخوانی در پایه اول را رویكردی قابل نقد می‌داند و معتقد است دانش‌آموز باید از همان سال‌های نخست تحصیل، فرصت كافی برای مواجهه با آیات و تمرین خواندن قرآن داشته باشد.

وی همچنین بر ارتباط میان یادگیری خواندن در زبان فارسی و آموزش روخوانی قرآن تأكید دارد. به اعتقاد او، دانش‌آموز پایه اول در حال آموختن حروف، تركیب آن‌ها و مهارت خواندن است و این ظرفیت می‌تواند برای آشنایی هم‌زمان با كلمات ساده و پركاربرد قرآنی نیز به كار گرفته شود.

نباتی بر این باور است كه بسیاری از واژه‌های آشنا برای كودكان، مانند «سلام»، «نور» و «كتاب»، در قرآن نیز وجود دارند و استفاده درست از این ظرفیت می‌تواند فرایند یادگیری را تسهیل كند. از این منظر، آموزش قرآن نه‌تنها با یادگیری فارسی تعارض ندارد، بلكه می‌تواند به تقویت توانایی خواندن دانش‌آموزان نیز كمك كند.

وی در بخش دیگری از دیدگاه‌های خود، نسبت به كم‌رنگ شدن آیات و تمرین‌های مستقیم قرآنی در كتاب جدید انتقاد دارد و معتقد است اگر محتوای یك كتاب بیش از اندازه به داستان‌ها و توضیحات دینی اختصاص یابد، ممكن است فرصت مواجهه مستقیم دانش‌آموز با متن قرآن كاهش پیدا كند.

اختلاف دیدگاه‌ها درباره داستان، شعر و محتوای كتاب درسی

یكی از محورهای مهم این گفت‌وگو، میزان استفاده از داستان، شعر و محتوای مكمل در آموزش قرآن بود.

محمدزاده با تأكید بر ضرورت تحول در شیوه‌های آموزشی، بر این باور است كه برای دستیابی به اهداف تربیتی قرآن باید از روش‌هایی متناسب با سن، نیازها و ظرفیت‌های یادگیری كودكان استفاده كرد. در این چارچوب، جذابیت محتوای آموزشی و توجه به جنبه‌های تربیتی می‌تواند به ایجاد ارتباط بهتر دانش‌آموز با قرآن كمك كند.

در مقابل، نباتی درباره جایگزین شدن محتوای غیرمستقیم به جای مواجهه مستقیم با آیات هشدار می‌دهد. از نگاه او، داستان و شعر هنگامی می‌توانند در آموزش قرآن نقش مؤثری داشته باشند كه در خدمت یادگیری قرآن قرار گیرند، نه اینكه جای متن آیات و تمرین خواندن را بگیرند.

وی همچنین بر تفاوت میان درس قرآن و درس دینی تأكید دارد و معتقد است هر یك از این حوزه‌ها اهداف و كاركردهای مشخصی دارند. در این نگاه، آموزش قرآن باید علاوه بر تقویت علاقه دانش‌آموزان، فرصت خواندن آیات، آشنایی با واژگان قرآنی و تفكر درباره پیام‌های آن‌ها را فراهم كند.

سواد قرآنی؛ هدف مشترك، مسیرهای متفاوت

در بخش دیگری از برنامه، موضوع سواد قرآنی و چگونگی دستیابی به آن مورد توجه قرار گرفت. اختلاف اصلی دو كارشناس در این بخش، به چگونگی اولویت‌بندی مراحل آموزش و نحوه پیوند دادن مهارت خواندن با اهداف تربیتی بازمی‌گردد.

محمدزاده بر این باور است كه آموزش قرآن باید از ابتدا با هدف هدایت و تربیت طراحی شود و مهارت روخوانی در خدمت این هدف قرار گیرد. در مقابل، نباتی بر ضرورت حفظ جایگاه آموزش مستقیم آیات و تقویت مهارت خواندن تأكید دارد و معتقد است بدون فراهم كردن زمینه مناسب برای روخوانی، دستیابی دانش‌آموز به مراحل بعدی یادگیری نیز با دشواری روبه‌رو خواهد شد.