مرحوم آیت الله سید محمود طالقانی

حوزه تخصصی:

مفسر قرآن کریم و اندیشمند انقلاب اسلامی

مرحوم آیت الله سید محمود طالقانی از علما، مفسران و فعالان سیاسی ایران، فرزند عالم وارسته آیت الله سید ابوالحسن علمایی طالقانی در سال 1290 ه‍. ش برابر با چهارم ربیع الاول 1329 ه‍. ق در خانواده ای اهل علم و فضل در روستای گلیرد طالقان به دنیا آمد. سید محمود خواندن و نوشتن را در زادگاهش آموخت و مقدمات علوم را نزد پدرش فرا گرفت. سپس مقارن با دوران دیکتاتوری رضاخان و اقدامات ضد اسلامی او همراه خانواده اش عازم تهران شد. سپس برای ادامه تحصیل وارد حوزه علمیه قم شد و از محضر اساتید بزرگی چون آیت الله سید محمد حجت و آیت الله سید احمد خوانساری بهره های فراوان برد.
پس از آن راهی نجف اشرف شد و مدتی بعد به قم بازگشت. آیت الله طالقانی در سال 1318 پس از سال ها تحصیل در قم با کسب اجازه اجتهاد از آیت الله شیخ عبدالکریم حائری یزدی راهی تهران شد و مدرسه سپهسالار به آموزش علوم اسلامی و تفسیر قرآن پرداخت. ایشان در همان دوران، در دفاع از خانمی با حجاب در تهران، با مأموران رضاخان درگیر و به جرم اهانت به مقامات بلندپایه کشوری بازداشت و به شش ماه زندان محکوم شد.
آیت الله طالقانی در سال 1320 به منظور جلب جوانان و دانشگاهیان و آشنایی با معارف اسلامی ضمن تأسیس کانون اسلام در تهران، به انتشار مجله «دانش آموز ارگان کانون اسلام» همت گماشت. وی همزمان در انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران و انجمن اسلامی مهندسین که در همین سال ها تشکیل شده بود، فعالانه شرکت کرد.
آیت الله طالقانی پس از واقعه آذربایجان در سال 1325 برای تهیه گزارشی از اوضاع منطقه عازم آن دیار شد. ایشان در نهضت ملی شدن صنعت نفت تلاش های فراوان نمود و با آیت الله سید ابوالقاسم کاشانی روابط صمیمانه ای داشت. وی در انتخابات دوره هفدهم مجلس شورای ملی از سوی مردم مازندران انتخاب شد ولی به دلیل ابطال انتخابات در برخی از حوزه ها توسط دولت، به مجلس راه نیافت.
پس از کودتای 28 مرداد 1332 جمعی از فعالان ملی و مذهبی، مخفیانه نهضت مقاومت ملی را تشکیل دادند که آیت الله طالقانی نیز از جمله آنان بود. ایشان در سال 1334 پس از ترور حسین علا، نخست وزیر وقت توسط فدائیان اسلام به اتهام پناه دادن به نواب صفوی و دوستانش دستگیر و مدتی بازداشت شد. دو سال بعد ساواک با یورش به مراکز نهضت ملی در شهرهای مختلف ایران، بسیاری از اعضای فعال آن از جمله آیت الله طالقانی را دستگیر و زندانی کرد. در سال 1339، در خلال انتخابات مجلس شورای ملی رژیم شاه جلسات و فعالیت های ایشان را در مسجد هدایت تعطیل کرد؛ زیرا این جلسات که با حضور متفکران و منتقدان رژیم تشکیل می شد مسجد را به پایگاهی قدرتمند برای مبارزه با رژیم و فعالیت های استبدادی و خفقان آور آن تبدیل کرده بود. پس از تعطیلی مسجد این جلسات به صورت سیار در تهران، کرج و گاهی طالقان برگزار می شد.
آیت الله طالقانی در سال 1340 همراه گروهی از فعالان مذهبی، «جمعیت نهضت آزادی ایران» را تشکیل داد. وی سال بعد در پی اعتراض به رفراندوم شاه دستگیر و زندانی شد. نهضت آزادی ایران پس از واقعه پانزده خرداد 1342، اعلامیه شدیداللحنی با عنوان «دیکتاتور خون می ریزد» منتشر ساخت. رژیم شاه که آیت الله طالقانی را مسبب اصلی این اعلامیه می دانست، وی را دستگیر و در دادگاه نظامی به ده سال زندان محکوم کرد. ایشان با تشکیل کلاس های تفسیر قرآن، نهج البلاغه و تاریخ اسلام زندان قصر را به دانشگاه زندانیان سیاسی تبدیل کرد. تدوین چند جلد تفسیر با نام «پرتوی از قرآن» و تکمیل کتاب «اسلام و مالکیت» حاصل همان سال هاست. سرانجام ایشان در سال 1364بر اثر فشار افکار عمومی آزاد شد.
آیت الله طالقانی در جریان مبارزاتش علیه رژیم در سال 1349 در خطبه نماز عید فطر به مسئله فلسطین پرداخت و خواهان جمع آوری فطریه برای مردم فلسطین شد. در مهر همان سال با برگزاری مجلس یادبود در مسجد هدایت به مناسبت درگذشت جمال عبدالناصر رهبر مصر و از مبارزان بزرگ صهیونیسم، رژیم را غافلگیر کرد. پس از این واقعه، رژیم از برگزاری نماز عید فطر به امامت ایشان جلوگیری کرد و منزلش به مدت یک ماه در محاصره مأموران حکومت درآمد. سپس در دادگاه نظامی محاکمه و به سه سال تبعید در زابل محکوم شد که این حکم به یک سال و نیم تبعید در بافق کرمان تبدیل شد.
این فقیه فرزانه پس از سپری کردن دوران تبعید در سال 52 آزاد شد و از آن پس، از اقامه نماز جماعت و ایراد سخنرانی منع شد. با اوج گیری انقلاب اسلامی، رژیم شاه به منظور فریب افکار عمومی زندانیان سیاسی را به تدریج آزاد می کرد. از این رو، آیت الله طالقانی در هشتم آبان 1357 با استقبال مردم انقلابی از زندان قصر آزاد شد. منزل ایشان از بدو آزادی تا ورود امام خمینی به تهران، مهمترین کانون انقلاب بود و بسیاری از برنامه ها و سازماندهی های سیاسی ضد رژیم در آنجا شکل می گرفت. آیت الله طالقانی برای درهم شکستن حکومت نظامی و اعلان قدرت مردم به جهانیان در روزهای تاسوعا و عاشورای سال 1357 ملت مسلمان ایران را به راهپیمایی همگانی فراخواند. روز دهم بهمن همان سال طی پیامی به پرسنل ارتش، از آنان خواست تا به صفوف انقلابی مردم بپیوندند.
نخستین نماز جمعه پس از پیروزی انقلاب اسلامی در پنجم مرداد سال 1358 در دانشگاه تهران توسط آن بزرگوار برپا شد. ایشان در اولین انتخابات کشور که به منظور بررسی پیش نویس قانون اساس جمهوری اسلامی برگزار شد، نماینده اول مردم تهران در مجلس خبرگان گردید. وی بسیار مورد اعتماد امام خمینی بود و از سوی ایشان به عنوان یکی از اعضای اصلی شورای انقلاب اسلامی در آخرین ماههای پیروزی انقلاب انتخاب شد. آیت الله سید محمود طالقانی پس از پیروزی انقلاب اسلامی تا آخرین روز زندگی در راه خدمت به اسلام، انقلاب و ملت ایران لحظه ای از پا ننشست و سرانجام پس از عمری مجاهدت در 19شهریور 1358 در تهران دارفانی را وداع گفت.

دسترسی سریع